„Karol, Karel & Karl”. Jonasz Milewski zabiera dzieci w podróż po dawnym Śląsku Cieszyńskim

Polacy, Czesi i Niemcy. Katolicy, ewangelicy i wyznawcy judaizmu. Kupcy, rzemieślnicy, górnicy, gospodarze i urzędnicy. Taki świat początku XX wieku stał się scenerią pięciu bajek autorstwa Jonasza Milewskiego.

– Chociaż akcja tych bajek dzieje się w przeszłości, nie są to bajki o historii. Są o wartościach. Chciałem pokazać dzieciom świat, który już nie istnieje, ale postawić przed bohaterami pytania, które wcale się nie zestarzały: jak traktujemy człowieka, który mówi inaczej niż my? Czy potrafimy dostrzec i docenić czyjąś pracę? Czy szanujemy cudze przekonania? Czy umiemy uszanować przyrodę i granice drugiego człowieka? - mówi Jonasz Milewski.

Trzech kuzynów i pięć opowieści

Bohaterami są Karol, Karel i Karl. Trzy językowe warianty tego samego imienia od razu nawiązują do wielokulturowej historii regionu. Chłopcy różnią się charakterem i sposobem patrzenia na świat, a kolejne przygody prowadzą ich do rozmów o odmienności językowej, pracy, religii, przyrodzie i granicach drugiego człowieka.

Ważną rolę w książce odgrywają dziadkowie. Nie narzucają gotowych odpowiedzi, lecz pozwalają bohaterom obserwować, pytać i samodzielnie dochodzić do wniosków.

– Zależało mi, żeby dziecko nie zamknęło książki z poczuciem, że właśnie dostało lekcję. Chciałbym raczej, żeby po przeczytaniu historii zapytało mamę, tatę albo dziadków: „A dlaczego on tak zrobił?”, „A co ja zrobiłbym na jego miejscu?”. Jeśli bajka prowadzi do takiej rozmowy, to znaczy, że spełniła swoje zadanie - mówi autor.

Miejsca z książki można odwiedzić

Czytelnicy trafiają m.in. do Cieszyna, Koniakowa i Strumienia. Milewski oparł opowieści na autentycznych miejscach i realiach dawnego Księstwa Cieszyńskiego. Historyczne inspiracje mają również ilustracje, przygotowywane przy wykorzystaniu archiwalnych fotografii i materiałów ikonograficznych.

– Bardzo zależało mi na tym, żeby Księstwo Cieszyńskie nie było w tych bajkach przypadkowym tłem. Ono jest właściwie jednym z bohaterów. Dziecko może przeczytać opowieść, a później pójść z rodzicami czy dziadkami w miejsce, w którym się rozgrywała. Wtedy historia przestaje być czymś zamkniętym w książce - podkreśla Milewski.

Autor chciał w ten sposób nie tylko opowiadać o przeszłości, ale też budować więź najmłodszych z miejscem, w którym żyją.

„Nie chciałem napisać opowieści, które będą tylko ładne”

Jedną z pierwszych osób, które zapoznały się z książką, była aktorka Grażyna Zielińska. Po przeczytaniu pierwszej bajki określiła ją jako „bardzo mądrą”.

– To chyba jeden z najpiękniejszych komplementów, jaki można usłyszeć o książce dla dzieci. Nie chciałem napisać opowieści, które będą tylko ładne. Zależało mi, żeby pozostało po nich coś więcej. Żeby dziecko przeżyło przygodę, ale przy okazji zaczęło zauważać ludzi i świat wokół siebie trochę uważniej - mówi Jonasz Milewski.

Wspólnym mianownikiem wszystkich historii jest szacunek.

– Chciałbym, żeby dzieci wyniosły z tych bajek bardzo prostą rzecz: zanim ocenimy drugiego człowieka, warto go zrozumieć i naprawdę zobaczyć. Jego pracę, przekonania, potrzeby, granice. To samo dotyczy świata, który nas otacza. Szacunek zaczyna się od zauważenia, że nie jesteśmy w nim sami - dodaje autor.

Od historii rodzinnych do bajek

„Karol, Karel & Karl z Księstwa Cieszyńskiego” ukazał się nakładem Wydawnictwa Latzel. Książka liczy 144 strony, ma twardą oprawę, a pierwsza seria nosi tytuł „Opowieści o szacunku”.

Jonasz Milewski pochodzi z Cieszyna, wychował się w Jaworzynce. Jest absolwentem dziennikarstwa, autorem powieści, opowiadań i publikacji genealogicznych. Wcześniej wydał m.in. „Historię rodzin Latzel i Mojeścik”, powieść „Nonkonformista” oraz „Dobrą Panią w złym świecie”, poświęconą Gabrieli von Thun und Hohenstein.

Jego tekst „Ostatni Żydzi w Istebnej. Tragedia Rodziny Springut” zdobył III nagrodę w ogólnopolskim konkursie im. Marka Hłaski. W swojej twórczości Milewski regularnie wraca do historii Śląska Cieszyńskiego, szczególnie do losów ludzi, którzy pozostali na marginesie wielkich historycznych narracji.

Uwaga konkurs!

Chcesz wygrać książkę „Karol, Karel & Karl”? Nic prostszego! Stwórz krótki dialog między bohaterami: Karolem, Karelem i Karlem i zapisz go w komentarzu poniżej. Tematyka dowolna. Najciekawszy nagrodzimy książką. Czas na zamieszczenie komentarza do 4 października 2026 włącznie. Rozstrzygnięcie nastapi 5 października w tym artykule.

NG/mat.pras.